Środa, 12.12.2018, 17:17
Вітаю Вас Gość | RSS
Головна | gazetka_36_3 | Реєстрація | Вхід
MENU
Forma wejścia
Kategorie rozdziału
Kalendarz
«  Grudzień 2018  »
PnWtŚrCzwPtSoNd
     12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31
Archiwum
Mini-czat
Statystyka

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0

Jan Matejko

Jan Matejko – autoportret Polski malarz,  urodzony 24.06.1838 roku w Krakowie. Powszechnie uważany jest za najwybitniejszego polskiego malarza.

Jan był dziewiątym z jedenastu dzieci czeskiego emigranta, osiadłego w Polsce około 1807 oraz córki siodlarza ze spolonizowanej rodziny niemieckiej. Mimo takich różnic kulturowych w rodzinie, w krakowskim domu Matejków panowała polska, patriotyczna atmosfera, żywe były ideały niepodległościowe - dwaj bracia Jana walczyli w okresie Wiosny Ludów na Węgrzech, w której jeden z nich zginął. Istotny wpływ na ukształtowanie wyobraźni i zainteresowanie historią przyszłego malarza wywarł jego starszy brat, Franciszek, docent nauk pomocniczych historii i pracownik Biblioteki Jagiellońskiej.

Nie bez znaczenia była tu też atmosfera rodzinnego Krakowa, jego zabytki sięgające epoki średniowiecza, Wawel z Zamkiem Królewskim i grobami władców Polski w katedrze oraz stosunkowo duża (w porównaniu z innymi zaborami) swoboda w kultywowaniu tradycji narodowych.

Sam Jan już od najmłodszych lat zdradzał niepospolite zdolności plastyczne. Podejmując w roku 1852 naukę w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, Matejko miał już wyraźnie określony kierunek zainteresowań. Wiedzę historyczną wciąż pogłębiał poprzez studiowanie dzieł dawnych kronikarzy oraz pasję rysownika-dokumentalisty odwzorowującego w szkicach ołówkowych wizerunki polskich królów i książąt, zabytki krakowskiej architektury, rzeźby i rzemiosła artystycznego.
W Szkole Sztuk Pięknych pod wpływem Wojciecha Kornelego Stattlera przyswoił sobie surową dyscyplinę rysunku, staranny, precyzyjny sposób opracowywania powierzchni malarskiej oraz poważny stosunek do sztuki rozumianej jako powołanie i rodzaj misji narodowej. Drugi z krakowskich nauczycieli Matejki, Władysław Łuszczkiewicz, umiejętnie podsycał jego zainteresowanie historią oraz wpajał szacunek dla zabytków i pamiątek przeszłości.

W grudniu 1858 roku, uzyskawszy stypendium na dalsze studia za granicą, Matejko wyjechał do Monachium. Przez siedem miesięcy kształcił się w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Hermanna Anschütza. Wiele czasu spędzał też w Starej i Nowej Pinakotece (Neue – i Alte Pinaktohek), studiując dzieła dawnych mistrzów i współczesnych przedstawicieli niemieckiego akademizmu. Przeżywał wówczas okres fascynacji malarstwem historycznym francuskiego artysty, Paula Delaroche'a. W wyniku zachorowania na tyfus oraz konieczności stawienia się przed komisją wojskową Matejko wrócił do Krakowa; nigdy potem nie wrócił do Monachium na studia. W roku 1860 rozpoczął studia w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, które bardzo szybko przerwał, niezadowolony ze wskazówek udzielanych mu podczas korekty prac przez profesora Christiana Rubena. 

W tym samym roku zmarła matka artysty.

Ideowa i artystyczna postawa Matejki dojrzewała od początku lat sześćdziesiątych, w kręgu krakowskiej cyganerii, skupiającej młodych artystów, pisarzy i historyków, którzy spotykali się w rzeźbiarskiej pracowni Parysa Filippiego.

Z tego okresu datuje się jego przyjaźń z Józefem Szujskim, późniejszym współtwórcą krakowskiej szkoły historycznej, który wpłynął wówczas inspirująco na ideową koncepcję malarstwa Matejki.

Pierwszy sukces Matejko odniósł w 1865 roku, zdobywając na dorocznym Salonie Paryskim złoty medal za Kazanie Skargi.

Dwa lata później, na Wystawie Powszechnej w Paryżu, malarz uzyskał złoty medal I klasy za obraz Rejtan na Sejmie Warszawskim 1773 roku, który został zakupiony przez cesarza Austrii Franciszka Józefa.

W 1862 roku namalował pierwszy dojrzały obraz Stańczyk, rozpoczynając nim w swej twórczości okres krytycyzmu wobec magnaterii, odpowiedzialnej za upadek Polski. Powstały wtedy: Kazanie Skargi z 1864, Rejtan z 1866.

W odpowiedzi na krytykę tych obrazów w środowisku krakowskich historyków, artysta namalował w 1867 roku Wyrok na Matejkę i rozpoczął przygotowania do serii obrazów ukazujących wielkie chwile z narodowej przeszłości: Unia Lubelska, 1869, Batory pod Pskowem, 1871, Bitwa pod Grunwaldem, 1878 (wszystkie Muzeum Narodowe, Warszawa), Sobieski pod Wiedniem, 1883 (Zbiory Watykańskie, Rzym), Hołd Pruski, 1882 (Muzeum Narodowe, Kraków). Malowana z ogromnym rozmachem romantyczna wizja narodowej historii spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem w kraju i przyniosła artyście niekłamaną sławę. Doskonale opanowany warsztat, teatralność kompozycji bliska zachodniemu malarstwu akademickiemu oraz siła wizji, przyniosły Matejce liczne sukcesy za granicą, medale na Salonie Paryskim, członkostwa kilku Akademii Sztuki.

W 1865 roku urodził się Matejce syn, Tadeusz, w 1867 przyszła na świat córka, Helena, zaś dwa lata po niej druga córka.

W 1873 artysta otrzymał oficjalną propozycję objęcia stanowiska dyrektora Akademii Sztuk Pięknych w Pradze. Odmowa Matejki stała się impulsem do zaproponowania mu analogicznego stanowiska w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. W latach 1873-93 artysta był dyrektorem i profesorem tej właśnie uczelni, ciążąc nad szkołą metodami pedagogicznymi i swym ogromnym autorytetem.

Do grona jego uczniów należeli m.in. wybitni twórcy sztuki polskiej okresu modernizmu - Jacek Malczewski, Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer.

W 1876 roku Matejko wykupił folwark w Krzesławicach pod Krakowem (dzisiejsza Nowa Huta). Do dworu dobudował pracownię oraz wybudował istniejącą do dziś szkołę. Mniej więcej wtedy też zaczęła się pogłębiać choroba psychiczna jego żony. W 1878 roku urodziła się i niedługo później zmarła trzecia córka Matejki, Regina.

Obok działalności pedagogicznej Matejko położył ogromne zasługi w zakresie opieki nad zabytkami Krakowa, uczestniczył w pracach komisji konserwatorskich podczas odnawiania gotyckiego ołtarza Wita Stwosza w Kościele Mariackim (1867-69), restauracji gmachu Sukiennic (1875-79), zamku na Wawelu (1886) oraz Kościoła Mariackiego (1889).

W 1883 roku, po ofiarowaniu papieżowi Leonowi XIII obrazu Sobieski pod Wiedniem jako daru od narodu polskiego, został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Piusa IX. Pozycję Matejki jako jednego z najwybitniejszych malarzy ówczesnej Europy potwierdza również przyznanie członkostwa wielu prestiżowych instytucji - m.in. francuskiej Académie des Beaux-Arts (1873) oraz Institut de France (1874), Akademii Sztuki w Berlinie (1874), Rafaelowskiej Akademii w Urbino (1878), Wiener Kunstlergenossenschaft (1888).

W 1882 roku Wydział Krajowy we Lwowie ufundował stypendium imienia artysty na studia zagraniczne dla wybranego przez niego ucznia krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych. W tym samym roku jego imieniem został nazwany plac, przy którym wzniesiono nowy gmach szkoły (był to grunt wcześniej ofiarowany Matejce przez władze miasta, a przez niego z kolei przeznaczony pod budowę Szkoły).

W roku 1883, z okazji dwudziestopięciolecia pracy twórczej, w Zamku Królewskim na Wawelu została urządzona wystawa jubileuszowa blisko stu dzieł artysty.

W 1887 roku Matejko uzyskał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego w dowód uznania dla jego wiedzy z dziedziny historii.

Artysta zmarł 1.11.1893 w rodzinnym Krakowie.

Ten wielki patriota traktował sztukę jako posłannictwo, w całości oddane w służbę narodowi. Sugestywność jego olbrzymich płócien sprawiła, że do dziś panują one nad wyobraźnią historyczną Polaków. Matejko pozostawił ogromną spuściznę artystyczną, obejmującą ponad trzysta dzieł olejnych - portretów, obrazów o treści historycznej, religijnej, alegorycznej - oraz kilkaset rysunków i szkiców (w tym sławny i szeroko spopularyzowany Poczet królów i książąt polskich, 1890-92).
Odszedł jako zasłużony Polak, wielki artysta, wybitny pedagog i obrońca zabytków Krakowa.

Jego malarstwa nie sposób rozpatrywać w kategoriach czysto artystycznych, w oderwaniu od funkcji, jaką pełniło i pełni nadal w społecznym odbiorze. Stworzona przez niego synteza dziejów narodowych na zawsze wpisała się w kanon wiedzy historycznej i patriotycznego wychowania kolejnych pokoleń Polaków.

Malarstwo Matejki niejednokrotnie poddawane było w XX w. krytyce, szczególnie w środowisku kapistów. Wielu obrazom rzeczywiście brak przestrzeni, kolor jest drugorzędnym środkiem wyrazu, a przy doskonałym, realistycznym rysunku szczegółów i świetnych wizerunkach poszczególnych postaci całość kompozycji jest stłoczona i zagmatwana. Niektóre jednak obrazy, jak Wyjazd Henryka Pobożnego z Legnicy, 1886, Klęska legnicka, 1889, a także Bitwa pod Grunwaldem, budowane są rozwibrowaną plamą barwną, stanowiącą główny element wyrazowy, a rysunek jest bardziej swobodny, uwolniony z rygorów realizmu. Duże znaczenie dla przyszłości sztuki polskiej miała polichromia kościoła Mariackiego w Krakowie z lat 1889-93, której kartony prezentują secesyjną linię i dekoracyjność, kontynuowane potem przez uczniów Matejki: Wyspiańskiego i Mehoffera, tak jak matejkowska ekspresja jest obecna we wczesnych pracach innego jego ucznia - Wojciecha Weissa.

Twórczość Matejki nie poddaje się prostej, jednoznacznej definicji, chociaż często bywa kojarzona z akademickim nurtem historycznego malarstwa tzw. wielkiej maniery. Romantyczny żywioł wyobraźni, namiętność uczuć, patos i siła malarskiej ekspresji zadecydowały o tym, że pozostała zjawiskiem odosobnionym na tle sztuki polskiej i europejskiej drugiej połowy XIX wieku. Wyrosła z gorącego patriotyzmu Matejki, z głębokiej wiedzy historycznej i z umiłowania artystycznego dziedzictwa przeszłości.

Stanisław  Lewkowicz

 

Pierwszy Marszałek Polski

Pierwszy Marszałek PolskiJózef Piłsudski  urodził się w 1867 r. w Zułowie pod Wilnem, w rodzinie pielęgnującej tradycje patriotyczne. Józef Piłsudski wychowywał się wraz z pięcioma braćmi i czterema siostrami do siódmego roku życia na wsi, później przenosi się z rodziną do Wilna. Tam kończy rosyjskie gimnazjum i zapisuje się na studia medyczne w Charkowie. Wkrótce zostaje wydalony z uniwersytetu za udział w rozruchach studenckich. Po powrocie do Wilna zostaje wmieszany w przygotowywany przez rewolucjonistów rosyjskich spisek na życie cara Aleksandra III. Władze aresztują go i skazują na 5 lat zsyłki na Syberię. W 1892 r. Piłsudski wraca na ziemie polskie i bierze udział w tworzeniu Polskiej Partii Socjalistycznej. Pod pseudonimem "Wiktor" redaguje i drukuje pismo PPS-u "Robotnik". W tym czasie żeni się z Maria Juszkiewiczową z Koplewskich. W 1900 r. zostaje aresztowany przez Rosjan i osadzony w X pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Symulując obłęd zmusza władze do przeniesienia go do szpitala w Petersburgu skąd ucieka w 1901 r. i osiedla się w Krakowie. Kontynuuje działalność m.in. na czele założonej przez siebie Organizacji Bojowej PPS, która jest jedną z głównych sił rewolucji 1905-1907 r. Po klęsce rewolucji, Piłsudski koncentruje się na przygotowaniu polskiej siły zbrojnej - niezbędnej w obliczu coraz wyraźniej zbliżającego się konfliktu państw zaborczych. Udaje mu się powołać do życia "Związek Strzelecki", "Strzelca", "Drużyny Strzeleckie", a w 1912 r. zostaje wybrany ich Komendantem Głównym.

Podczas I wojny światowej organizował oddziały zbrojne - zalą. Rzekł przyszłej armii polskiej. Początkowo prowadził niezależną akcję na ziemiach polskich podległych Rosji, po niej musiał podporządkować się władzom Austrii, w wyniku czego powstały Legiony Polskie. Osobiście dowodził I Brygadą Legionów i na jej czele stoczył z Rosjanami wiele bitew, zdobywając sobie sławę wskrzesiciela polskiej armii. Równocześnie zaczął tworzyć i kierować konspiracyjną organizacją POW (Polska Organizacja Wojskowa).

Józef Piłsudski walcząc z legionami u boku armii austriackiej, konsekwentnie domagał się od Niemiec i Austrii utworzenia niezawisłego rządu polskiego. W 1917 r. po odmówieniu złożenia przysięgi przez polskich żołnierzy na wierność Austrii i Niemiec Józef Piłsudski zostaje aresztowany i osadzony przez Niemców w twierdzy w Magdeburgu. Przebywa tam do listopada 1918 r. W tym czasie rodzi się Piłsudskiemu pierwsza córka Wanda ze związku z Aleksandrą Szczerbińską - towarzyszką życia Komendanta jeszcze sprzed I wojny. Dwa lata później przychodzi na świat druga córka - Jadwiga. Po klęsce Niemiec - Piłsudski wraca w listopadzie 1918 r. do Warszawy obejmując urząd Naczelnika Państwa. W latach 1919-1920 skupił się  na obronie zdobytej przez Polskę niepodległości. Jako Naczelny Wódz wojsk polskich przeprowadził Piłsudski zwycięską wojnę z bolszewicką Rosja, kończąc walkę pokojem w Rydze. Od 1920 r. był marszałkiem Polski. W 1922 r. po wyborze Gabriela Narutowicza na prezydenta złożył urząd Naczelnika Państwa a w następnym roku zrezygnował ze wszystkich funkcji wojskowych. Rozczarowany kierunkiem, w jaki zmierzała demokracja w Państwie, odsunął się od życia politycznego i zamieszkał w Sulejówku pod Warszawą razem z żona Aleksandrą, którą polubił w 1921 r. po śmierci Marii Piłsudskiej oraz z córkami. W maju 1926 r. niezadowolony z istniejących w Państwie stosunków, zaniepokojony pogarszająca się stale sytuacja ekonomiczną i polityczną Polski, stanął na czele wiernych mu oddziałów wojskowych i przejął władzę, zmuszając do ustąpienia z urzędu prezydenta Wojciechowskiego i premiera Witosa. Od tej chwili wywierał decydujący wpływ na wszystkie ważniejsze zagadnienia polityczne w Polsce sprawując bez przerwy urząd Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych oraz Ministra Spraw Wojskowych. Pełnił również dwukrotnie urząd premiera (w latach 1926-28 i 1930r.). Wobec rosnącego zagrożenia zewnętrznego i anarchizacji życia wewnętrznego ograniczył uprawnienia Sejmu. Starał się utrzymać samodzielne miejsce Polski w polityce międzynarodowej - domagał się zawarcia paktu o nieagresji z ZSRR (1932) i Niemcami (1934), próbując jednocześnie wzmocnić pozycję Polski wobec sojuszników zachodnich. Wiosną 1935 r. u mającego od wielu lat kłopoty ze zdrowiem Marszałka stwierdzono raka wątroby. 12 maja 1935 roku Józef Piłsudski umiera. Został pochowany na Wawelu, serce zaś - zgodnie z Jego ostatnią wolą - spoczęło w grobie matki na wileńskim cmentarzu na Rossie.

Kalendarium                                                                                                                                                5 XII 1867 - w Zułowie na Wileńszczyźnie urodził się Józef Klemens - czwarte dziecko Józefa Wincentego Piłsudskiego i Marii z Billewiczów
1885 - matura i początek studiów medycznych w Charkowie
1887 - pierwsze aresztowanie i zesłanie na pięć lat na Syberię
1893 - początek działalności politycznej w PPS
1900 - ponowne aresztowanie i ucieczka z więzienia
1906 - utworzenie własnej partii PPS - Frakcja Rewolucyjna; objęcie kierownictwa nad organizacją bojową PPS
1908 - utworzenie we Lwowie Związku Walki Czynnej
6 VIII 1914 - Wymarsz 1. Kompanii Kadrowej z Krakowa
1914 - 1916 - walki Legionów na froncie przeciwko Rosji
VII 1917 - "Kryzys Przysięgowy"; aresztowanie i wezwanie do Magdeburga
22 XI 1918 - objęcie stanowiska tymczasowego naczelnika państwa (11 listopada przejął władzę nad wojskiem)
1919 - 1920 - dowodzenie działaniami w wojnie polsko-bolszewickiej jako Naczelny Wódz i Naczelnik Państwa
19 III 1920 - nominacja na Pierwszego Marszałka Polski
1923 - wycofanie się z życia politycznego
V 1926 - kierowanie polityką państwa i wojskiem; pełnienie funkcji: ministra spraw wojskowych i od sierpnia - generalnego inspektora sił zbrojnych (październik 1926 - czerwiec 1928 i sierpień - grudzień 1930 - premier)
12 V 1935 - śmierć Józefa Piłsudskiego w wyniku choroby nowotworowej.

 

Wanda Lewkowicz


Copyright MyCorp © 2018